Voor kleuters is ICT-onderwijs kinderspel

Mei 2019
Op basisschool Balans in Den Haag staat gebruik van ICT in het onderwijs nog in de kinderschoenen. Leerkrachten Koen Kruidenberg en Iris Neeleman brengen daar verandering in en beginnen bij hun kleutergroepen.
Twee stappen naar voren en een opzij. Een gele, plastic bij doet precies wat hem is opgedragen. “En dit is al programmeren, een belangrijk onderdeel van ICT”, leggen leerkrachten Iris Neeleman en Koen Kruidenberg uit. Het bijtje heeft zojuist op een geblokte mat een route afgelegd die Iris heeft bepaald door een aantal knoppen op de rug van het beestje in te drukken.
 
Studiereis
Het enthousiasme voor ICT in het onderwijs ontstond bij Iris en Koen na een studiereis naar het buitenland. Iris Neeleman: “Begin dit jaar ging ik naar de ITEM, de onderwijsbeurs in Londen. Daar bezocht ik een lokale school en zag ik hoe ICT volledig in het onderwijs was ingebed. Dat vond ik zo inspirerend dat ik daarmee direct aan de slag wilde gaan.” Koen Kruidenberg kwam eerder dit jaar gedreven terug uit Noorwegen, waar hij met collega’s uit heel Europa leerde wat dit Scandinavische land doet met ICT in het basisonderwijs. “Ik heb veel van mijn internationale collega’s opgestoken en we delen ook nu nog kennis met elkaar.”
 


Met ICT in de klas willen de leerkrachten niet alleen het onderwijsaanbod gevarieerder maken. Zij willen vooral hun leerlingen beter voorbereiden op de toekomst en bijdragen aan de ontwikkeling van de 21st century skills. Koen Kruidenberg: “De digitalisering van de maatschappij neemt steeds verder toe. Door van jongs af aan ICT mee te geven, dragen we bij aan hun ontwikkeling en de voorbereiding op hun latere leven. Dat vinden wij belangrijk.”
 
Niet alle collega’s stonden direct open voor de nieuwe ideeën van het tweetal. Koen: “ICT is een verwarrende term, er wordt soms wat angstig tegenaan gekeken. Van sommige collega’s kregen we reacties als: ‘Ik ben toch geen computertechneut? ICT is toch veel te ingewikkeld?’ Maar dat is het niet. Als je bijvoorbeeld naar programmeren kijkt, dan heb je het eigenlijk over niet meer dan opdrachten geven. Wij gaan laten zien hoe je het kunt inzetten en hoe leuk het is. Voor de leerling en de leerkracht.”
 
Klein beginnen
De leerkrachten begonnen klein met ICT-onderwijs bij hun kleuters. “Koen en ik testen onder andere de robot Bee-Bot en OSMO in de klas, twee educatieve spelletjes. We delen onze ervaringen met onze collega’s, zodat ze zien hoe leuk en vooral hoe eenvoudig het is. Zo nemen we de angst weg bij collega’s die denken dat je een echte ICT’er moet zijn. Nu we bezig zijn, raken steeds meer collega’s enthousiast en willen ze de materialen ook in hun klas testen.”
 
Robotbijtje
De Bee-Bot is een robot-bij die je een bepaalde route kunt laten lopen op bijbehorende geblokte matten met verschillende ondergronden. Bijvoorbeeld cijfers, letters of dieren. Ook is er een doorzichtige variant waaronder je zelf afbeeldingen legt. Door de gekleurde knoppen in te drukken, loopt het bijtje de opgegeven route. Iris: “Het mooie van de Bee-Bot is dat het spelen met een doel is. Het is speciaal ontworpen om kleuters spelenderwijs taal- en rekenonderwijs te geven en dat doen ze eigenlijk door te programmeren. Ze geven een opdracht door de knoppen in een bepaalde volgorde in te drukken en vervolgens loopt het robotje naar het bestemmingsvak. En het handige van dit middel is dat je het kunt aanpassen aan het niveau van het kind door de ondergrond te veranderen.”
 
Vakoverstijgend
Koen Kruidenberg: “Het is een vakoverstijgende aanpak. Voor rekenen laten de jongste kinderen de bij naar een vak met een aantal stippen lopen. Voor de oudere kleuters kun je een mat met cijfers gebruiken en simpele sommen geven. Zij moeten dan de bij op het vakje met de juiste uitkomst laten komen. Het is ook bij taalvaardigheid toepasbaar, bijvoorbeeld door plaatjes te gebruiken met rijmwoorden. Programmeren is doen en denken. Kinderen leren dat programmeren niet moeilijk is. De robot reageert op wat zij doen.”
 
Iris: “Natuurlijk gaat het niet altijd in een keer goed. Maar dat is prima. Zo leren ze ook dat je fouten mag maken en dat je het opnieuw kunt proberen. Ze kunnen elkaar helpen en ze leren samenwerken, wij hoeven ze niet vaak te corrigeren. Ze komen zelf tot oplossingen. Dat is mooi om te zien. Bovendien hebben de kinderen heel veel plezier, ze zijn spelend aan het leren." Koen vult aan: “De kinderen gaan er ook heel natuurlijk mee om. De Bee-Bot en andere materialen zoals de OSMO zijn al niet meer weg te denken uit de klas. Ze vragen erom en spelen er graag mee.”
 
Interactief spel
Met de OSMO maak je van een iPad een interactief spel. De iPad gaat in een speciale houder en over de lens komt een spiegeltje. Die spiegel ‘ziet’ een gebied van een A4 voor de iPad. Met de spellen van OSMO kunnen kinderen bijvoorbeeld tangram spelen met echte blokjes. De spiegel ‘ziet’ of zij de tangram-vorm op het scherm goed namaken en vervolgens kleurt het voorbeeld mee als ze het goed of fout doen. Iris: “Kinderen leren ruimtelijk en kritisch denken. Er zijn allerlei andere educatieve spellen voor verschillende leeftijden.” Koen: “Ook dit is een soort programmeren. Mijn handeling veroorzaakt een reactie op de iPad. Doe ik het goed, dan kleurt de iPad mee.”
 
 
Tekst Sietske Arkenau
Fotogafie Lou Wolfs