Lerarentekort tegengaan met ontwikkeling en begeleiding

Juli 2018
De gemeente Den Haag verwacht in 2020 alleen al in het basisonderwijs 440 vacatures. Een schrikbeeld. Lucas Onderwijs investeert al langer in het aantrekken en behouden van medewerkers én werkt samen met de gemeente en andere schoolbesturen om dit tij te keren.     
Rini van Noort, beleidsmedewerker HRM bij Lucas Onderwijs, telt de actuele vacatures op de website van Lucas: “Ik kom nu uit op 35 fte voor het basisonderwijs voor komend schooljaar, maar het zijn dagkoersen. Zo vlak voor de zomer krijgen we nog de mutaties; leerkrachten die overstappen naar andere Lucas-scholen of die vertrekken naar scholen in de randgemeenten van Den Haag.” De middelbare scholen tellen iets minder openstaande vacatures. Daar gaat het met name om Nederlands, vreemde talen en vakken als wiskunde en economie.
 
Klassewerk
Het (dreigende) lerarentekort kent verschillende oorzaken, Rini van Noort: “Vergrijzing is er een, de komende jaren gaan er heel wat leerkrachten in het basisonderwijs met pensioen, of deeltijdpensioen. Het is lastig om op dat laatste effectief in te springen, het is een heel persoonlijk besluit en we hebben geen duidelijk beeld van wie dat gaan doen. Daarnaast hebben het mindere imago van leraar en de teruggelopen instroom op de lerarenopleidingen ook bijgedragen aan de tekorten.”
 
Om dit te veranderen, is Rini van Noort namens Lucas Onderwijs aangesloten bij het initiatief Klassewerk. Een project van de gemeente Den Haag en alle Haagsche schoolbesturen voor het basisonderwijs om gezamenlijk het dreigende lerarentekort aan te pakken. “Dat doen we op verschillende manieren; we willen het imago van werken in het onderwijs in Den Haag verbeteren met een publiciteitscampagne. We laten zien dat het een mooi beroep is in een internationale omgeving. We richten ons daarbij ook op havo- en vwo-leerlingen die we op school bezoeken. Een specifieke doelgroep zijn de zij-instromers die via een leer-werktraject aan de slag gaan in het onderwijs. Op de laatste informatiebijeenkomst voor zij-instroom in het basis –en voortgezet onderwijs kwamen ruim 300 mensen af. Na de zomer starten wij met 15 nieuwe zij-instromers in het basisonderwijs.”
 
Opleidingsscholen
Klassewerk werkt daarnaast samen met pabo’s in Den Haag en Leiden zodat de opleidingen steeds beter aansluiten op de praktijk. Een breder lesaanbod, maar ook het bieden van een flexibelere opleiding, hoort erbij. Op die manier kunnen de studenten beter in hun eigen tempo leren. Rini van Noort: “We sluiten ook contracten af met de pabo’s over voldoende stageplekken en we bieden opleidingsscholen aan. Op deze basisscholen kunnen studenten die een dag naar school gaan en vier dagen werken, onder begeleiding van een speciaal opgeleide mentor zich ontwikkelen tot leerkracht.”


De Gelukkige Klas

Leerkrachten zo lang mogelijk met plezier voor het onderwijs behouden is het derde doel van Klassewerk. “We willen het samen met de gemeente zo aantrekkelijk mogelijk maken om in Den Haag te blijven. Door een aanbod te creëren om je als leerkracht te blijven ontwikkelen, maar ook met het bieden van kortingen op gebied van sport, cultuur en recreatie. En op praktisch niveau, de gemeente werkt nu aan de verruiming voor parkeermogelijkheden voor medewerkers van scholen. Betaalbare huisvesting zou een mooie volgende stap zijn, maar zover is Den Haag nog niet.”
 
Begeleiding vanuit Lucas
Naast de samenwerking met andere schoolbesturen en de gemeente Den Haag, werkt Lucas Onderwijs zelf ook aan het aantrekken en behouden van medewerkers. Daarbij spelen goede begeleiding van nieuwkomers en een breed aanbod voor een verdere professionele ontwikkeling een belangrijke rol. “Elke nieuwe leerkracht op de basisschool krijgt gedurende drie jaar een coach. Die helpt met het opzetten van een plan van aanpak, komt een aantal keer meekijken in de klas en helpt bij het ontwikkelen van leervragen. Daarnaast voert de leidinggevende regelmatig gesprekken met de nieuwkomer en krijgt diegene een maatje in de school”, zegt Ingrid Cloosterman, coördinator van de Lucas Academie.
 
Gelukkige klas
Voor startende leerkrachten is er ook De Gelukkige Klas, georganiseerd door de Lucas Academie. Cloosterman: “Dit is een driejarig inductieprogramma waaraan beginnende leerkrachten kunnen meedoen. Zij komen vijf keer per jaar samen onder begeleiding van ervaren collega’s, inventariseren hun leervragen en gaan daarmee aan de slag. Door hun uitkomsten te presenteren kunnen ze van elkaar leren en elkaar helpen. Ook is er alle ruimte voor intervisie en het uitwisselen van ervaringen.”
 
Ontwikkelprogramma directie
Voor leerkrachten die willen doorstromen naar een management- of directiefunctie biedt Lucas Onderwijs een uitgebreid ontwikkelprogramma. Ingrid Cloosterman: “Dat gaat in vijf stappen van mensen interesseren, naar opleiden, toe-leiden, begeleiden en door-ontwikkelen. Voor iedereen die mogelijk geïnteresseerd is organiseren wij Oriëntatie op management.” De volgende stap is de Leercirkel. Dit leertraject geeft inzicht in je leiderschapsstijl, je ontwikkelpunten en je sterke punten qua leidinggeven. “Wie daarna door wil gaan als schoolleider in het basisonderwijs, is verplicht de officiële tweejarige opleiding daartoe te volgen”, zegt Cloosterman.       
 
Uitdagingen
De adjunct-directeuren van de Lucasscholen komen vier keer per jaar bij elkaar om aan verschillende thema’s te werken. Cloosterman: “Het doel is van elkaar te leren. Dat geldt ook voor de schoolleiders zelf. Zij krijgen in hun eerste jaar als schoolleider een coach voor begeleiding op persoonlijke ontwikkeling, en steun van een collega-directeur die helpt met praktische onderwerpen als budgetteren, bij wie moeten ze zijn voor wat, enzovoorts. Bovendien is er voor deze nieuwe directeuren tien keer per jaar een intervisiebijeenkomst onder begeleiding van een collega-directeur.” Om ook de nodige uitdaging en afwisseling aan de ervaren directeuren te bieden, zorgt Lucas regelmatig voor verdiepingsbijeenkomsten. Ingrid Cloosterman: “Hier staan meestal maatschappelijke vraagstukken centraal. Zoals grote steden-problematiek, bijvoorbeeld diversiteit, of segregatie. Wat is onze rol als scholengroep en wat kunnen wij eraan doen?” Rini van Noort sluit af: “De verscheidenheid aan scholen en het brede aanbod voor persoonlijke ontwikkeling, maken ons een aantrekkelijke werkgever. Zo hopen we het lerarentekort tegen te gaan.”

Tekst Sietske Arkenau
Fotografie Lou Wolfs