Cultuuronderwijs: jezelf en de ander ontdekken

Oktober 2017
ISW Gasthuislaan en christelijk lyceum Zandvliet hechten veel waarde aan een brede ontwikkeling van hun leerlingen. Daarvoor investeren de scholen in gevarieerd kunst- en cultuuronderwijs. Zij werken samen met Scapino Ballet Rotterdam en de Koninklijke Academie van Beeldende Kunst in Den Haag.   
“In mijn lessen wil ik een brug slaan naar kunst en cultuur buiten de school. Je kunt leerlingen over van alles vertellen, maar er gaat niets boven het zelf beleven”, zegt Emmeline Mooij, docent Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) en Kunstcoördinator op ISW Gasthuislaan in ’s-Gravenzande. De school heeft al jaren een succesvolle samenwerking met Scapino Ballet Rotterdam. “Zo’n vijftien jaar geleden zocht ik contact met Scapino, want voor goed onderwijs moet je ook kunst binnenhalen én zelf naar buiten gaan. Scapino is een laagdrempelige organisatie en heeft een onderwijsprogramma gericht op basis- en voortgezet onderwijs.”
 
Talentontwikkeling
In alle lessen van Mooij is er aandacht voor talentontwikkeling. Dat geldt nog meer voor de lessen van de gymnasium/vwo-plusklas. “Deze leerlingen volgen in de eerste drie jaar wekelijks twee uur het speciale Scapino-programma. Dansdocenten geven onder andere les in klassiek ballet, hiphop en interculturele dans, in de klas of in een dansstudio van Scapino. De leerlingen maken kennis met bewegen in de ruimte en met elkaar. Dat is een bijzondere manier om zichzelf te leren kennen. Ook bezoeken we repetities van het gezelschap waardoor leerlingen ervaren wat er allemaal nodig is om een voorstelling te realiseren. En uiteindelijk gaan we natuurlijk het eindresultaat bekijken”, vertelt Emmeline Mooij enthousiast.
Naast de danslessen doet Scapino meer. De dansdocenten geven ook een workshop in 5vwo tijdens de uitwisseling met Duitse scholieren en zij organiseren in de brugklas een dansdag.


ISW werkt samen met Scapino Ballet Rotterdam

In de ckv-lessen is ook aandacht voor presentatietechnieken en onderzoeksvaardigheden. Mooij: “Mijn leerlingen leren dat kunst en cultuur overal om hen heen is, dat het een reflectie is van het leven. Ook discussiëren we over talentontwikkeling en zij leren daarbij kritisch naar zichzelf te kijken. Daardoor bereiden zij zich beter voor op de toekomst.”
Met die woorden stipt Emmeline Mooij het belang van kunst- en cultuuronderwijs aan. “Het laat leerlingen zichzelf en de ander ontdekken en begrijpen. Het activeert de nieuwsgierigheid en creativiteit en het stimuleert de eigen ontwikkeling.”
 
Ruimte voor creativiteit
Daarmee is Anko Goudswaard, locatiedirecteur van ISW Gasthuislaan, het volledig eens. “Daarom is er op deze school veel ruimte voor creativiteit en creatief denken. Het is belangrijk dat we het enthousiasme in onze leerlingen stimuleren, dat draagt bij aan een brede ontwikkeling. Dat gebeurt via de ckv-lessen en de plus-lessen, maar die kans wordt ook geboden buiten schooltijd. Emmeline organiseert vaak uitstapjes naar voorstellingen waaraan iedereen kan deelnemen. Verder kunnen leerlingen meedoen aan het jaarlijkse schoolconcert, georganiseerd door muziekdocent Martin Verheesen. Daarin is voor iedereen ruimte: leerlingen die aan dans doen, muziek als passie hebben, aan topsport doen of het leuk vinden om de flyers te maken voor de voorstelling of de lichttechniek te regelen. Kunst verbindt, het brengt iedereen binnen onze school samen.”
 

Samenwerking tussen ISW en Rotterdams Hellendaal Muziekinstituut

Die verbinding binnen en buiten de school gaat nu zelfs een stap verder. Anko Goudswaard: “Er is een convenant getekend tussen ISW, Scapino Ballet Rotterdam en het Rotterdams Hellendaal Muziekinstituut. Met het muziekinstituut werken we ook al een tijd samen. Professionele musici geven les en we hebben 25 violen in bruikleen. Het zijn allemaal mooie ingrediënten die we met elkaar willen integreren. We zijn een talentgerichte school en met zo’n bijzondere samenwerking als deze kunnen we nog meer uit de leerlingen halen. Om dat verder te stimuleren, onderzoeken we mogelijkheden om het aanbod ook na het derde leerjaar door te zetten. Hoe dan ook: talentontwikkeling staat bij ons duidelijk op de agenda.”
 
Kunstklas
Dat geldt ook voor christelijk lyceum Zandvliet in Den Haag. De school heeft bijvoorbeeld een eigen orkest en een gelegenheidskoor. Muziek en Beeldende Kunst zijn ook buiten het profiel te volgen als eindexamenvakken. Er is een samenwerking met het Koninklijk Conservatorium én de Kunstklas bestaat al zo’n vijftien jaar. Elke dinsdagmiddag volgen 24 leerlingen – het merendeel uit de onderbouw – les aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK). “Om in de Kunstklas te komen, moeten aankomende brugklassers een portfolio inleveren. Een kunstdocent van onze school en een medewerker van de academie beoordelen die op variatie en motivatie”, legt rector Alphons den Heijer uit. “In de brugklas krijgen álle leerlingen wekelijks vier uur kunstles en voor de leerlingen in de Kunstklas komt daar nog twee uur bovenop. Ook in het tweede en derde jaar mogen zij – bij goed resultaat - de kunstlessen aan de academie blijven volgen. Na het derde jaar is in principe de periode van de Kunstklas voorbij, maar sommige leerlingen blijven de lessen volgen tot in het eindexamenjaar.”
 
Vijf kunstmodules
Alphons den Heijer vervolgt: “Het leuke van de Kunstklas is dat er in een jaar tijd vijf modules worden gegeven met elke keer een andere discipline als uitgangspunt, zoals fotografie, grafisch ontwerpen, beeldende kunst en artscience. Dat laatste is een combinatie van wetenschap en kunst. Ook verzorgt de academie excursies en organiseren de leerlingen aan het eind van het schooljaar zelf een expositie van hun werk op de academie. Ik ben vaak heel verrast door het werk. Het is soms heel apart of erg mooi, soms spreekt het me minder aan, maar het zet altijd aan tot denken. Dat is een van de vele goede dingen van kunst. Tijdens de expositie worden ook prijzen uitgedeeld voor creativiteit en talent. Daarnaast krijgen de leerlingen een Art Plan Certificaat van de academie.”


Leerlingen van het Zandvliet krijgen les op de Kunstacademie

Het bijzondere van de samenwerking is volgens Den Heijer dat die het kunst- en cultuuronderwijs naar een hoger niveau trekt. “Leerlingen krijgen daardoor de kans zich breed te ontwikkelen. Zo’n kans wil ik alle leerlingen bieden, via de Kunstklas, via muzieklessen van conservatoriumstudenten of een andere discipline. Dat mogelijk maken, is soms best een uitdaging voor de roosterplanners. Docenten van de kernvakken vinden het ook weleens lastig als kunst- en cultuuronderwijs voorrang krijgt op hun lessen. Maar we moeten bij talentontwikkeling verder kijken dan de kernvakken. Daarom heeft kunst- en cultuuronderwijs een belangrijke plek in onze school.”


Leerlingen Zandvliet

Tekst: Sietske Arkenau
Fotografie Lou Wolfs